Yapay Zeka Destekli TMS Küresel Lojistiği Kökten Dönüştürecek

Yapay zeka destekli TMS çözümleri önümüzdeki 3–5 yıl içinde planlama, optimizasyon ve karar alma süreçlerini kökten dönüştürecek.

Yapay Zeka Destekli TMS Küresel Lojistiği Kökten Dönüştürecek

Avrupa ve Kuzey Amerika’da 47 ülkede 230’dan fazla yük sahibi, taşıyıcı ve lojistik hizmet sağlayıcısıyla yapılan kapsamlı araştırma, yapay zeka destekli TMS (Transportation Management System – Taşımacılık Yönetim Sistemi) çözümlerinin lojistik sektöründe henüz erken aşamada olduğunu ancak önümüzdeki 3–5 yıl içinde planlama, optimizasyon ve karar alma süreçlerini kökten dönüştüreceğini ortaya koyuyor.

Küresel Lojistikte Yapay Zekanın Gerçek Etkisi Masaya Yatırıldı

Trimble’ın, taşımacılık sektörünün önde gelen isimlerinden Adrian Gonzalez iş birliğiyle hazırladığı araştırma; ABD ve Avrupa’daki 47 ülkede faaliyet gösteren 230’dan fazla yük sahibi, taşıyıcı ve lojistik servis sağlayıcısının katılımıyla gerçekleştirildi. Ayrıca 20’den fazla üst düzey yöneticiyle yüz yüze görüşmeler yapıldı. Araştırma, yapay zeka destekli TMS çözümlerinin bugün geldiği noktayı, sektörün karşılaştığı engelleri ve geleceğe dair beklentileri net verilerle ortaya koydu.

Bugünün Tablosu: İstek Var Ama Yol Haritası Net Değil

Araştırmaya göre taşımacılık yönetiminde yapay zeka kullanımı hala başlangıç seviyesinde. Yük sahiplerinin yalnızca yüzde 36’sı TMS sistemlerinde temel veya orta düzeyde AI yetenekleri kullandığını belirtirken, yüzde 25’i hiç yapay zekâ kullanmadığını, yüzde 18’i ise TMS sistemine dahi sahip olmadığını ifade etti. Tam anlamıyla otonom, ileri seviye yapay zeka destekli TMS kullananların oranı ise sadece yüzde 1. Taşıyıcılar ve lojistik hizmet sağlayıcılarında da tablo benzer. Katılımcıların yüzde 39’u yalnızca temel tahmine dayalı analizler kullandığını belirtirken, tam otonom sistemlere sahip olanların oranı yüzde 5’in altında kaldı.

Yapay Zeka En Çok Nerede Kullanılıyor?

Yük sahipleri bugün yapay zekayı en çok:

• Taşımacılık planlama ve optimizasyonda (yüzde 44),
• Navlun tedarikinde (yüzde 37),
• Gerçek zamanlı görünürlükte (yüzde 32) kullanıyor.

Taşıyıcılar ve Lojistik Hizmet Sağlayıcılar tarafında ise:

• Fiyatlama ve hat optimizasyonu (yüzde 42),
• Gerçek zamanlı takip ve ETA yönetimi (yüzde 39),
• Sürücü planlama ve rota yönetimi (yüzde 31) öne çıkıyor.

Buna karşın her beş firmadan biri hala hiçbir süreçte yapay zeka kullanmadığını belirtti.

Bugünün Gerçeği: Başlangıç Çizgisi

Araştırmaya göre sektör, yapay zeka yolculuğunda henüz başlangıç aşamasında. Yük sahiplerinin:

• Yüzde 26’sı temel düzeyde AI özelliklerine sahip TMS kullanıyor,

• yüzde 25’i hiç yapay zeka kullanmıyor,
• yüzde 21’i TMS’inde AI olup olmadığını bilmiyor,
• yüzde 18’i TMS kullanmıyor,
• yalnızca yüzde 1’i tam otonom, ileri seviye yapay zekâ destekli TMS kullanıyor.

Taşıyıcılar ve Lojistik Hizmet Sağlayıcılar’da tablo benzer:

• yüzde 39 temel AI yeteneklerine sahip,

• yüzde 13 orta seviye AI kullanıyor,

• yüzde 12 ne kullandığını bilmiyor,

• yüzde 8 TMS kullanmıyor,

• ileri seviye otonom sistemlere sahip olanların oranı sınırlı.

En Büyük Engel: Veri Kalitesi

Araştırmanın en net mesajlarından biri, yapay zeka destekli TMS projelerinin önündeki en büyük engelin veri kalitesi olduğu yönünde. Yük sahiplerinin yüzde 49’u, taşıyıcıların ise yüzde 57’si eksik, tutarsız veya silo hâlindeki verilerin AI yatırımlarını yavaşlattığını söyledi. Bunu;

• Sistem entegrasyonu sorunları,
• siber güvenlik ve veri gizliliği endişeleri,
• yatırım maliyeti ve ROI belirsizliği,
• değişim yönetimi ve kullanıcı direnci izliyor.

Gelecek 3–5 Yıl: Optimizasyon Çağı

Araştırmaya göre önümüzdeki dönemde yapay zeka destekli TMS çözümlerinin en büyük etkisi optimizasyon alanında hissedilecek. Yük sahiplerinin yüzde 86’sı taşımacılık planlama ve optimizasyonun, taşıyıcıların ise yüzde 59’u fiyatlama ve hat optimizasyonunun yapay zekadan en fazla etkilenecek alanlar olacağını düşünüyor. Statik planlamadan sürekli güncellenen, gerçek zamanlı senaryolarla çalışan sistemlere geçiş, sektörün en kritik dönüşümü olarak görülüyor.

Freight Procurement ve Operasyonel Verimlilik

Yük sahipleri, navlun tedarikinde AI’dan özellikle:

• Taşıyıcı performans skorlama (yüzde 60),
• Tahmine dayalı navlun fiyat trendleri (yüzde 57),
• Dinamik piyasa karşılaştırmaları (yüzde 53) bekliyor.

Taşıyıcılar ve Lojistik Hizmet Sağlayıcılar için ise:

• Gerçek zamanlı yeniden yönlendirme (yüzde 54),
• Tahmine dayalı rota ve yük planlama (yüzde 52),
• Boş kilometre ve yakıt maliyetlerinin azaltılması (yüzde 42) öne çıkıyor.

İnsan Merkezli Dönüşüm Vurgusu

Araştırma, yapay zekanın insanın yerini almak yerine onu güçlendiren bir rol üstleneceğine işaret ediyor. Yük sahiplerinin yüzde 67’si ve taşıyıcıların yüzde 61’i, AI’ın öncelikli görevinin tekrarlayan arka ofis işlerini otomatikleştirmek olduğunu belirtiyor. Çoğunluk, “insan denetiminde yapay zekâ” modelini tercih ediyor. Planlayıcıların ve operasyon yöneticilerinin rolü ise değişiyor: Kriz söndüren uygulayıcılardan, birden fazla AI ajanını yöneten karar vericilere dönüşüm öne çıkıyor.

Filo ve Lojistik Yöneticileri İçin 10 Net Çıkarım

• AI yatırımı değil, veri yatırımı öncelik olmalı: Veri kalitesi zayıfsa yapay zekâ beklenen faydayı sağlamaz.
•  TMS’siz veya AI’sız filo rekabet edemez: Yüzde 18’in hâlâ TMS kullanmaması ciddi bir risk göstergesi.
• Planlama statik kalamaz: Gelecek, gerçek zamanlı ve sürekli yeniden optimize edilen planlamada.
• Optimizasyon ana kazanç alanı: Hem shipper hem carrier tarafında en yüksek etki burada bekleniyor.
• Navlun tedariki artık sezgisel değil, veriye dayalı: Carrier scoring ve fiyat tahmini kritik avantaj sağlayacak.
• Boş kilometre ve yakıt maliyeti AI ile yönetilecek: Operasyonel verimlilik, kârlılığın anahtarı olacak.
• Tam otomasyon değil, insan denetimli AI öne çıkıyor: Yöneticiler son kararı bırakmak istemiyor.
• Değişim yönetimi teknolojiden daha zor: Kullanıcı direnci, AI projelerinin gizli riski.
• Dashboard ve uyarı sistemleri kazanıyor: Karmaşık chatbotlardan çok sade, entegre çözümler tercih ediliyor.
• AI yöneten yönetici profili doğuyor: Geleceğin planlayıcısı, işi yapan değil AI ajanlarını yöneten olacak.

Yapay Zeka Gerçek, Değişim Kaçınılmaz

Araştırma, yapay zeka destekli TMS çözümlerinin artık bir gelecek vaadi değil, rekabet avantajı sağlayan stratejik bir araç haline geldiğini ortaya koyuyor. Ancak bu dönüşümün başarısı, teknoloji kadar veri altyapısına, entegrasyona ve insan kaynağının bu değişime hazırlanmasına bağlı olacak.

Daily Filo’yu Linkedin’de takip edebilirsiniz:Daily Filo Linkedin