Sürücü Yorgunluğu Filo Yöneticileri İçin En Kritik Risk

Sertleşen regülasyonlar ve milyon dolarlık davalar, filo yöneticileri için sürücü yorgunluğunu artık operasyonel değil kurumsal bir risk haline getiriyor.

Sürücü Yorgunluğu Filo Yöneticileri İçin En Kritik Risk

Ticari baskıların, daralan kar marjlarının ve “anında teslimat” beklentisinin lojistik sektörünü 7/24 yaşayan bir organizmaya dönüştürdüğü günümüzde, ticari filo yöneticileri için en büyük risk artık sadece yakıt maliyetleri veya araç bakımı değil. Günümüz uluslararası taşımacılıkta “sessiz katil” olarak adlandırılan sürücü yorgunluğu, hem teknolojik izleme hem de ağırlaşan hukuki sorumluluklar nedeniyle şirketlerin ajandasında ilk sıraya yerleşti.

Çünkü veriler net: Her 5 ağır yol kazasından yaklaşık 1’inde sürücü yorgunluğu faktörü bulunuyor. Uzmanlara göre bu oran kayıt altına alınamayan vakalar nedeniyle daha da yüksek olabilir. Profesyonel sürücülerde yorgunluk, basit bir uykusuzluk halinden öte; tepki süresini, karar verme hızını ve tehlike algısını doğrudan bozan ölçülebilir bir bilişsel gerileme durumu.

Araştırmalar, 17–19 saat uykusuz kalmanın yaklaşık yüzde 0.05 promil alkol etkisine eşdeğer performans kaybına neden olduğu, 24 saate yaklaşan uykusuzlukta ise bu etkinin daha da ağırlaştığını ortaya koyuyor. Mikro uyku epizotlarının 1 ila 4 saniye sürebildiği ve otoyol hızında bunun yüzlerce metre kontrolsüz ilerleme anlamına geldiği hesaplanıyor. Bu, operasyonel takvim baskısının saniyeler içinde felakete dönüşebileceğini gösteriyor.

Verilerin Ötesinde: Tespit Edilemeyen Tehlike

Alkolün aksine yorgunluğu anında ölçen bir saha testi yok. Bu nedenle risk çoğu zaman kazadan sonra analiz edilebiliyor. Ancak artık denetimler yalnızca kazanın gerçekleştiği ana değil; sürücünün vardiya düzenine, mola sürelerine ve son günlerdeki çalışma planına odaklanıyor.

Ağır vasıta sürücülerini inceleyen saha araştırmalarında, 11 saatin üzerindeki kesintisiz sürüşlerin kaza riskini anlamlı ölçüde artırdığı; ardışık gece vardiyalarında ise dikkat performansının belirgin şekilde düştüğü tespit edildi. Uzun süreli sürüşlerde milisaniye seviyesindeki reaksiyon gecikmeleri bile çarpışma olasılığını istatistiksel olarak yükseltiyor.

Eğer sistemli bir aşırı çalışma düzeni veya gerçekçi olmayan teslimat planlaması ortaya çıkarsa, hukuki sorumluluk doğrudan organizasyona yöneliyor. 2026 itibarıyla “öngörülebilir risk” kavramı daha sert yorumlanıyor ve bilimsel veriler yorgunluğu artık tartışmasız bir güvenlik parametresi haline getiriyor.

Milyonluk Tazminatlar ve Kurumsal İtibarın Çöküşü

Sürücü yorgunluğu kaynaklı ağır kazaların ardından şirketler yalnızca sigorta talepleriyle değil; sivil sorumluluk davaları ve düzenleyici yaptırımlarla karşı karşıya kalabiliyor. ABD ve Avrupa’da görülen bazı davalarda tazminat tutarlarının 7 haneli Dolar / Avro seviyelerine ulaştığı biliniyor.

Mahkemeler artık şu soruya bakıyor: Risk öngörülebilir miydi? Bilimsel veriler “evet” diyorsa, pasif kalmak ihmal olarak değerlendirilebiliyor. Bu da sürücü yorgunluğunu sadece operasyonel değil; finansal ve itibar riski haline getiriyor. Tek bir büyük kaza, bir filonun yıllık kârını silebiliyor ve sigorta primlerinde kalıcı artışa yol açabiliyor.

Teknolojik Çözümler ve “Gümüş Kurşun” Yanılgısı

Avrupa Birliği’nin 2024’te başlattığı ve 2026 itibarıyla yeni ticari araçlarda standart hale gelen Sürücü İzleme Sistemleri (DMS), yorgunlukla mücadelede önemli bir adım. Göz hareketi analizi, baş pozisyonu takibi ve davranışsal telematik verileriyle çalışan sistemler sürücüye anlık uyarı verebiliyor.

Gerçek filo uygulamalarında yapılan değerlendirmeler, kabin içi anlık uyarıların yorgunlukla ilişkili riskli olayları yüzde 66 oranında azaltabildiğini gösteriyor. Yönetici geri bildirimi ve veri analitiği ile desteklenen sistemlerde ise bu azalmanın yüzde 90’ın üzerine, bazı uygulamalarda yüzde 94 seviyesine çıktığı raporlanıyor.

Ancak teknoloji sürücüyü dinlendirmez. Alarm üretmek tek başına çözüm değildir. Veri toplanıp analiz edilmez, vardiya planlaması revize edilmez ve kurumsal kültür değişmezse; DMS yalnızca kayıt tutan bir sistem olarak kalır.

Yorgunlukla Mücadelede Stratejik Dönüşüm

Sorumlu bir operatör olmanın yolu, iş modellerini temelden gözden geçirmekten geçiyor. Vardiya uzunluklarının, fazla mesainin ve teslimat planlarının biyolojik sınırlarla uyumlu hale getirilmesi gerekiyor. Araştırmalar, biriken “uyku borcunun” performansı kümülatif olarak düşürdüğünü ve kısa molaların kronik yorgunluğu telafi etmediğini ortaya koyuyor.

Uluslararası literatürde önerilen model olarak Yorgunluk Risk Yönetim Sistemi (FRMS) yaklaşımı öne çıkıyor. Bu sistem; planlama, eğitim, gerçek zamanlı izleme ve veri temelli iyileştirme süreçlerini bir araya getiriyor. Sürücü yorgunluğunu önlemede yasal sürüş süresine uyum tek başına yeterli olmuyor. Aynı zamanda gece yoğunluğu, ardışık vardiya sayısı ve dinlenme kalitesinin de birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Sürücülerin yaptırım korkusu olmadan yorgunluk bildirebildiği bir raporlama kültürü oluşturmak da kritik öneme sahip. Cezalandırıcı yapı, bildirimi azaltırken; güven temelli yapının kazayı azalttığı yadsınamaz bir çek olarak ön plana çıkıyor.

2026’nın regülasyon ve dava ortamı filo yöneticilerine net bir mesaj veriyor: Sürücü yorgunluğu artık ölçülebilir, istatistiksel olarak kanıtlanmış ve aktif yönetilmesi gereken kurumsal bir risk parametresidir. Ve hiçbir teslimat tarihi, bir insanın hayatından daha değerli değildir.

Daily Filo’yu Linkedin’de takip edebilirsiniz: Daily Filo Linkedin